Her Türk kimyacının cevabını bilmek istediği ama cevaplamanın hayli zor olduğu bir sorudur bu. Bilim adamlarının neye göre tartılacağı hep tartışılagelmiştir. Sıralama yapıyorsanız bir şekilde bir sayı üretmelisiniz kişiler için. Yayın sayısı mı, atıf sayısı mı, kitapları mı yoksa konferans ve davet sayıları mı kullanılacaktır? Ve daha da önemlisi kim kimyacıdır, kim değildir? Bütün bu zorlukları ve gelebilecek tüm eleştirileri göze alarak bu mühim soruyu cevaplamaya yaklaşabilecek bir araştırmayı bulacaksınız bu yazıda.
Öncelikle kimyacı tanımına girenleri belirleyelim. Doğal olarak lisans veya yüksek lisans kimya eğitiminden geçmiş bir insanın kimyacı sayılması gerekiyor. Bunun üstüne kimya bölümlerinde öğretim üyesi olmuş kişiler de sayılmalı. Son olarak da kimya üzerine olduğu açıkça belirtilen ödülleri alan şahıslar var. Mesela Nobel kimya ödülü, Tübitak bilim ödülünün kimya alanında verileni. Bütün bunları toparlayabilirsek ortaya bir bilim adamı havuzu çıkmış oluyor.
Başarı ölçeği kişiden kişiye değişebilir ama şu an akademik camiada geçerli olan SCI adı verilen indekse girebilen hakemli dergilerdeki yayınlarınızdır. Yani kaç yayının var, kaçında ilk ya da sorumlu yazarsın ve bu yayınlarına ne kadar atıf yapılmış. Bu üç parametre sizi üç aşağı beş yukarı tanımlar. Derginin kalitesini “impact factor” kullanarak hesaba almak isteyenler olsa da genel kanaat iyi dergilerdeki yayınların zaten iyi atıf aldığıdır. Tersi olarak da kötü sayılabilecek dergide yayınlanmış iyi bir yayın iyi atıf alarak kendini ispatlar. Yani aslında derginin kalitesinden ziyade aldığınız atıf önemli olmalıdır.
Akademik yayınlarınızın sizi tanımlayacak bir puana dönüşmesi ise en zorlu kısımdır. Bu konuda şu ana kadar üretilmiş en adamakıllı yöntem “Hirsch index” sayılmaktadır.1 Kaliforniya üniversitesinde fizik profesörü olan Jorge Hirsch tarafından ortaya koyulan bu sistemde bilim adamının belirli bir sayı (bu sayıya “n” diyelim) ve üzerinde atıf yapılmış n tane makalesi varsa bu kişinin h-index’i n’dir. N sayısının büyüklüğü sizin başarınızı gösterir.
H-index’in en büyük faydası yayın sayısı hırsıyla her bulduğu datayı makale olarak basan ile çok ünlü olduğu için çok atıf alan değerlendirme (review) yayınları olanları kenara ayırmasıdır. Nitekim bu iki grup yayın sayısı veya atıf sayısı baz alındığında haksız yere öne çıkmış olacaklardır. Bir de tabi bir bilim dalının alt dallarında bile yayın sıklığının değişik olma durumu vardır.
H-index tek başına yeterli midir sorusuna cevap hayır olmalı. Ama onun kadar dengeli sayı veren sıralama daha üretilemedi. Ve h-index’i yüksek kimyacıların çoğunun nobel almış olması da bu indeksin doğrulaması olarak gösteriliyor.2
Çalışmamda öncelikle kimya alanında Tübitak bilim ödülünü alanları listeledim. Çünki en başarılılar haliyle bilim ödülü almış olmalıydılar. Sonra Türkiye’nin saygın bölümlerinden toparlayabildiğim kadarını listeme aldım. Ve aşağıdaki tablo ortaya çıktı:
Tablo 1. Yaşayan en başarılı 10 Türk kimyacı.
| Sıralama | Kimyacı | H-indeksi | Şu an bulunduğu yer |
| 1 | Miral Dizdaroğlu* | 55 | NIST, A.B.D. |
| 2 | Niyazi Serdar Sarıçiftçi* | 52 | Johannes Kepler Üniversitesi, Avusturya |
| 3 | Oktay Sinanoğlu* | 41 | Yıldız Üniversitesi |
| 4 | Yusuf Yağcı* | 30 | İTÜ |
| 5 | Oğuz Okay* | 29 | İTÜ |
| 5 | Mehmet E. Şengün Özsöz* | 29 | Ege Üniversitesi |
| 7 | Bekir Çetinkaya* | 28 | Ege Üniversitesi |
| 8 | Metin Balcı* | 27 | ODTÜ |
| 9 | Engin U. Akkaya* | 24 | Bilkent Üniversitesi |
| 9 | Şefik Süzer* | 24 | Bilkent Üniversitesi |
*Kimya alanında Tübitak bilim ödülü sahibi
Bu veriler tabii ki yeryüzündeki tüm Türk kimyacılarını içermiyor. Bilgi topladıkça bu listemiz sağlamlaşıp güzelleşecektir. Ama bir gerçek var ki h-indekste genelde üst sıralar pek değişmiyor.Tabi üst sıralar dediğimiz dünya listesindeki gibi zor ulaşılacak gibi değil aslında bizim listemizde. Yani bu ilk ondaki bilim adamlarından daha hızlı çalışırsanız yaklaşık 5-10 yıl içerisinde siz de girebilirsiniz.
Dünyadaki listenin3 de ilk onunu da verelim ki ne durumda olduğumuzu karşılaştırabilelim:
Tablo 2. Dünyanın en iyi 10 kimyacısı.
| Sıralama | Kimyacı | H-indeks | Bulunduğu yer |
| 1 | George M. Whitesides, | 147 | Harvard, ABD |
| 2 | Elias J. Corey # | 135 | Harvard, ABD |
| 2 | Martin Karplus | 135 | Harvard, ABD |
| 4 | Alan J. Heeger # | 115 | UCSB, ABD |
| 4 | Paul von Rague Schleyer | 115 | Georgia Üniversitesi, ABD |
| 4 | Kurt Wüthrich # | 115 | Scripps Enstitüsü, ABD |
| 7 | Ad Bax | 114 | NIDDK, ABD |
| 8 | Robert Huber # | 113 | Max Planck, Almanya |
| 9 | Roald Hoffmann # | 112 | Cornell, ABD |
| 10 | Jean-Marie Lehn # | 108 | Louis Pasteur Üniversitesi, Fransa |
# Nobel ödülü sahibi
Karşılaştırmak gerekirse Türk listemizdeki en iyi rakam dünya listesinde 383. sırada kalıyor. Tabi dünya listesi Şubat 2009’da derlenmiş ve bu araştırma Eylül 2009’da yapıldı. Aradaki artışı hesaba katmadan söylüyoruz. Kanaatimce 30-40 sıra oynar gibi.
Sonuç olarak yaşayan en başarılı Türk kimyacımızı bulmuş olduk; Dr. Miral Dizdaroğlu. Kendisini tebrik ediyor başarılarının devamını diliyoruz. Eğer tavsiye edeceğiniz bir isim varsa veya yanlış olduğunu düşündüğünüz bir nokta varsa bana yavuz@bilsak.org adresimden yazınız.
Referanslar:
- http://en.wikipedia.org/wiki/H-index
- http://www.rsc.org/chemistryworld/News/2007/April/23040701.asp
- http://www.rsc.org/images/H-index%20ranking%20of%20living%20chemists(Feb%2009)_tcm18-85867.pdf
